# # دعا (رمضان 1389) - جلسه 28 (17/06/1389

اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم؛ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبّ‏ِ الْعَالَمِین وَ صَلَّی اللهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرین وَ لَعنَةُ اللهِ عَلی اَعدائِهِم اَجمَعین. «اللّهمّ صَلّ عَلی مُحمّدٍ وَ آلِ مُحمّدٍ وَ اسمَع نِدائی إِذا نادَیتُک وَ اسمَع دُعائی إِذا دَعَوتُک وَ أَقبِل عَلَیَّ إِذا ناجَیتُک وَ قَد هَرَبتُ إِلَیک وَ وَقَفتُ بَینَ یَدَیک»[1]

مروری بر مباحث گذشته

گفته شد ماه مبارک رمضان، ماه بازگو کردن کلام ربّ یعنی تلاوت قرآن و ماه سخن گفتن عبد با ربّ یعنی دعا است. دعا را هم تقسیم‏بندی کردیم به مأثور و غیرمأثور که دارای آداب و شرایطی است. بحث دعای غیرمأثور تمام شد و وارد بحث دعای مأثور شدیم و فقط مقدمه کوتاهی برای‏ آن مطرح کردیم که دیگر فرصت نداشتیم بیش از این، به مسأله بپردازیم و این بحث را ادامه دهیم. لذا من جلسه گذشته عرض کردم که چون فرصتی برای ادامه بحث نیست، بحث دیگری را شروع می‏کنیم.

من پیش از ماه مبارک، این‏طور هدف‏گیری کرده بودم که در ماه مبارک رمضان، راجع به دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه امام زین‏العابدین (صلوات الله علیه) بحث کنم که حضرت این دعا را هنگام دخول ماه مبارک رمضان می‏خواندند. می‏خواستم آن دعا را مطرح کنم، که دیگر فرصت نشد. تقدیر الهی غیر از این را برای ما رقم زد. با خود گفتم: حالا که به آن بحث نرسیدیم، لااقل در این جلسه که به حسب ظاهر، شب آخر ماه مبارک رمضان است، دعای وداع امام زین‏العابدین(صلوات الله علیه) را از صحیفه که دقیقاً بعد از دعای دخول ماه مبارک است، مطرح کنیم. اینطور نقل شده که وقتی ماه رمضان تمام شد، حضرت در روز آخر ما مبارک رمضان، این دعا را می‏کردند که دعای چهل و پنجم صحیفه است.

طرح بحث

من قبل از اینکه وارد این بحث شوم، تذکر بدهم که من الآن نمی‏خواهم دعا را شرح کنم. یک وقت اشتباه نشود! من نمی‏خواهم در این «یک جلسه» وارد دعای صحیفه شوم. چون آن بحث، به چندین جلسه نیاز دارد. من فقط آن جملاتی را که زین‏العابدین(صلوات‏الله‏علیه) به عنوان خداحافظی با ماه مبارک رمضان می‏فرماید، تا حدی که بشود، مطرح می‏کنم. شاید حدود بیست تعبیر در این دعا وجود دارد که حضرت می‏گوید ای ماه رمضان، خداحافظ!

من مقدمه‏ای را در ابتدا عرض می‏کنم و بعد تا آن مقداری که بشود وارد این خداحافظی های امام زین‏العابدین با ماه مبارک رمضان می‏شوم.

نکته اول؛ زمان امری انتزاعی است

من نکاتی را برای اهل فن و برای روشن شدن آن‏ها عرض‏ می‏کنم. آقایان علما، در جای خود، بحثی دارند درباره این که زمان چیست؟ این بحث در مسائل کلامی مطرح است. ما می‏گوییم زمان از حرکت انتزاع می‏شود و تعبیر می‏کنیم که زمان یک امر انتزاعی از حرکت است. من نمی‏خواهم وارد آن بحث‏ها شوم، فقط یک نکته را اشاره می‏کنم. چون حضرت در این دعا به ماه مبارک خطاب می‏کند، من می‏خواهم بگویم خطاب به ماه، که زمان است یعنی چه.

گفتیم زمان از حرکت انتزاع می‏شود و «حرکتِ انتزاعی» می‏شود «زمان» و اهلش تعبیر می‏کنند که حرکت «راسمه زمان» است. یعنی حرکت زمان را ترسیم‏ می‏کند. از یک حرکت، یک زمان خاص، انتزاع می‏شود. پس این که ما بحث کردیم که بعضی زمان‏ها قداست دارد، یعنی یک قطعه از «حرکت» مقدس است که از آن یک زمان خاص انتزاع شده است. مثلاً از نظر روزها، شب‏ها یا ماه‏ها، این قطعه از حرکت که راسم زمان خاصی است، دارای قداست است، در حالی که ما تعبیر می‏کنیم و می‏گوییم زمان خاص قداست دارد. یعنی این حرکت که یک زمان خاص را ترسیم کرده است، دارای قداست است.

تمثّل این ماه برای زین العابدین(صلواة‏الله‏علیه)

این مطلب را برای اهلش گفتم که بدانند من به این نکات توجه دارم. یک دفعه نگویند که زمان امر انتزاعی است، پس چه‏طور می‏گویید زمان دارای قداست است؟ پاسخ این است که این قطعه از حرکت، که راسم زمان خاصی است، قداست پیدا می‏کند و آن دارای آثار می‏شود و همه آن مسائلی که در باب زمان‏ها مطرح کردیم، به همین معنا است که این حرکت است که واقعیت دارد و دارای تقدس است و چون قطعه‏ای از زمان را ترسیم می‏کند، ما می‏گوییم آن زمان، دارای قداست است. زین‏العابدین(صلوات‏الله‏علیه) هم در این دعا، گویی زمان را به نحوی متمثّل می‏کنند و به این قطعه مقدسه از زمان خطاب می‏کنند که از حرکت گرفته شده است. این اجمال مطلب بود که برای اهلش گفتم.

نکته دوم؛ معنای دیگر «السلام علیک» یعنی «خداحافظ»

و اما مسأله‏ دیگری را هم عرض کنم، و آن این است که در محاورات عربی، چه بسا در آداب شرعیه ما هم این‏طور باشد؛ هم در هنگام ورود به شخص سلام می‏کنند و هم هنگام خروج و وداع؛ یعنی دو نفر وقتی که به هم می‏رسند، به هم سلام می‏کنند و وقتی که می‏خواهند از هم جدا شوند نیز سلام می‏کنند. ولی ما در محاورات، هنگام برخورد «سلام» می‏کنیم و هنگامی که می‏خواهیم جدا شویم، می‏گوییم: «خداحافظ» عرب زبانان به جای «خداحافظ» مثل هنگام برخورد، می‏گویند: «السلام علیک».

وداع حضرت سجاد(علیه‏السلام) با ماه مبارک رمضان

من این را عرض کردم به خاطر این‏که در جملاتی که از زین‏العابدین (صلوات الله علیه) تحت عنوان دعای وداع نسبت به ماه مبارک رمضان آمده است، از این تعبیر بسیار استفاده شده است. من فقط آن جملاتی را که حضرت تحت عنوان «خداحافظی با ماه مبارک رمضان» در این دعا دارند، مطرح می‏کنم. حضرت در ابتدای این دعا مطالب مفصّلی دارند تا به این‏جا می‏رسند که: «فَنَحْنُ قَائِلُونَ»[2] از این‏جا به بعد خطاب حضرت به ماه مبارک رمضان است؛ این قطعه مقدّسه از زمان.

خداحافظ ای ماه بزرگ خدا!

«السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا شَهْرَ اللَّهِ الْأَکْبَرَ وَ یَا عِیدَ أَوْلِیَائِهِ الْأَعْظَمَ»، این عبارت «السلام علیک» را دیگر خودتان می‏توانید ترجمه کنید. الآن گفتم: یعنی خداحافظ! خداحافظ ای ماه بزرگ خدا و عید بزرگ اولیای خدا! «السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَکْرَمَ مَصْحُوبٍ مِنَ الْأَوْقَاتِ وَ یَا خَیْرَ شَهْرٍ فِی الْأَیَّامِ وَ السَّاعَاتِ» خداحافظ ای بزرگ‏ترین همراه از میان زمان‏ها و اوقات؛ و بهترین ماه‏ها در ایّام و ساعات. زین‏العابدین چه تعبیراتی می‏کند! «السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ شَهْرٍ قَرُبَتْ فِیهِ الْآمَالُ وَ نُشِرَتْ فِیهِ الْأَعْمَالُ» خداحافظ ای ماهی که آرزوهایمان در تو نزدیک شد؛ یعنی امیدمان این بود که ماه رمضان بیاید و بتوانیم خودمان را اصلاح کنیم و گرفتاری‏هایمان را برطرف کنیم. خداحافظ ای ماهی که اعمال نیک در تو منتشر شد؛ واقعاً هم همین بود که هر کسی در حد خودش اعمال صالح انجام می‏داد.

دوری تو برایم سخت است، ای مونس من!

«السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ قَرِینٍ جَلَّ قَدْرُهُ مَوْجُوداً وَ أَفْجَعَ فِرَاقُهُ مَفْقُوداً» خداحافظ ای همراه من که ارزش تو بالا بود و اکنون که می‏روی دلم را به درد می‏آوری. فراق تو برای من بسیار دردناک است. تعبیر زین‏العابدین این است که: «وَ أَفْجَعَ فِرَاقُهُ مَفْقُوداً» فراق تو بسیار دردناک است. «السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ أَلِیفٍ آنَسَ مُقْبِلًا فَسَرَّ» خداحافظ ای مونس من، که وقتی آمدی من را خوشحال ‏کردی، «وَ أَوْحَشَ مُنْقَضِیاً فَمَضَی» و اکنون که می‏روی، من را به وحشت می‏اندازی، که بدون تو چه کنم. آن موقع خوشحال شدم، اما الآن چه؟ از دوری تو هراسانم.

خداحافظ ای ماه دوری از زشتی‏ها

«السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ مُجَاوِرٍ رَقَّتْ فِیهِ الْقُلُوبُ وَ قَلَّتْ فِیهِ الذُّنُوبُ» خداحافظ ای همراه من که تا بودی، دل من رقیق بود و از آن سر سختی هایش، بیرون آمده بود. من در این ماه لطیف شده بودم و به سراغ خدا می رفتم، « قَلَّتْ فِیهِ الذُّنُوبُ »، وقتی که تو آمدی، گناهانم کم شد. «السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ نَاصِرٍ أَعَانَ عَلَى الشَّیْطَانِ وَ صَاحِبٍ سَهَّلَ سَبِیلَ الْإِحْسَانِ» خداحافظ ای یاوری که کمک کردی تا من بر شیطان غلبه کنم و ای همراهی که راه‏های نیکی را بر من آسان کردی.

خداحافظ ای ماه آزادی از دوزخ

«السَّلَامُ عَلَیْکَ مَا أَکْثَرَ عُتَقَاءَ اللَّهِ فِیکَ وَ مَا أَسْعَدَ مَنْ رَعَى حُرْمَتَهُ بِکَ» خداحافظ ای ماهی که تعداد آزادشده‏گان از آتش جهنم در تو زیاد شد. این اشاره به همان روایتی است که خداوند در هر شب، به هنگام افطار هزار، هزار کس را از آتش جهنم نجات می‏داد؛ در شب‏های جمعه هر یک ساعت، این‏طور می‏کرد و در شب آخر ماه رمضان به مقدار تمام کسانی که در کلّ این ماه از آتش نجات داده است را نجات می‏دهد. ای خدا! آیا می‏شود که امشب ما هم یکی از این آزاد شده‏ها باشیم؟ سعادتمند شد کسی که حریم احترام تو را رعایت کرد. «السَّلَامُ عَلَیْکَ مَا کَانَ أَمْحَاکَ لِلذُّنُوبِ وَ أَسْتَرَکَ لِأَنْوَاعِ الْعُیُوبِ» خداحافظ ای ماهی که گناهان را پاک کردی و محو نمودی و همه عیب‏ها را، هر چه که بود، پوشاندی. « السَّلَامُ عَلَیْکَ مَا کَانَ أَطْوَلَکَ عَلَى الْمُجْرِمِینَ وَ أَهْیَبَکَ فِی صُدُورِ الْمُؤْمِنِینَ» خداحافظ ای ماه! چه‏قدر برای گناه‏کاران طولانی بودی و چه‏قدر برای مؤمنین عظمت داشتی!

خوشا به حال کسانی که قدر دانستند!

تمام این جملاتی که زین‏العابدین(صلوات الله علیه) در این خداحافظی بیان می‏فرماید، گویای این مسأله است که این ماه چه ارزش و عظمتی دارد. بدانید که دارید از چه گوهر گرانبهای زمانی، خارج می‏شوید! شما در چه مقطع زمانی بودید که بهترین فرصت‏ها را برای اصلاح دین و دنیایتان داشتید! خوشا به حال کسانی که استفاده کردند! خوشا به حال کسانی که قدر این زمان را دانستند! خوشا به حال آنانی که قدر این ماه رمضان را دانستند و توانستند گره‏هایشان را باز کنند! چه گره‏های دنیایی، چه اخروی.

«السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ شَهْرٍ لَا تُنَافِسُهُ الْأَیَّامُ» خداحافظ اى ماهى که هیچ ماه دیگری از تو برتر نیست.  «السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ شَهْرٍ هُوَ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ» خداحافظ اى ماهى که تا تو بودى، امن و سلامت بود.

 «السَّلَامُ عَلَیْکَ غَیْرَ کَرِیهِ الْمُصَاحَبَةِ وَ لَا ذَمِیمِ الْمُلَابَسَةِ» خداحافظ اى ماهی که نه در همنشینی با تو ناراحتی وجود داشت و نه بدی و ناپسندی در حضور تو بود. «السَّلَامُ عَلَیْکَ کَمَا وَفَدْتَ عَلَیْنَا بِالْبَرَکَاتِ وَ غَسَلْتَ عَنَّا دَنَسَ الْخَطِیئَاتِ» ماهم در بعضی موارد برای خداحافظی می‏گوییم به سلامت! خوش آمدی! حضرت می‏فرمایند: ای ماه رمضان خداحافظ و به سلامت! همان‏گونه که تو بر ما با برکات فراوان و سلامتی فرود آمدی و ناپاکی‏های گناه را از ما زدودی و ما را از خطاها شست و شو دادی!

ناراحت رفتن تو، و چشم انتظار آمدن دوباره‏ات

«السَّلَامُ عَلَیْکَ غَیْرَ مُوَدَّعٍ بَرَماً وَ لَا مَتْرُوکٍ صِیَامُهُ سَأَماً» خداحافظ که در این وقت وداع، نه از تو ناراحتیم و نه از روزه‏داری‏ات خسته شده‏ایم. «السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ مَطْلُوبٍ قَبْلَ وَقْتِهِ وَ مَحْزُونٍ عَلَیْهِ قَبْلَ فَوْتِهِ» خداحافظ از جانب من که خواستار تو بودم و پیش از آمدنت خوشحال بودم که تو خواهی آمد و اکنون هم که می‏خواهی بروی، اندوهگین شده‏ام که از دوری‏ات چه کنم! «السَّلَامُ عَلَیْکَ کَمْ مِنْ سُوءٍ صُرِفَ بِکَ عَنَّا، وَ کَمْ مِنْ خَیْرٍ أُفِیضَ بِکَ عَلَیْنَا» خداحافظ که چه بدی‏هایی را از ما دور کردی و چه خیراتی را با آمدنت نصیبمان کردی!

خداحافظ ای ماه مبارک! خداحافظ شب قدر!

«السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ عَلَى لَیْلَةِ الْقَدْرِ الَّتِی هِیَ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» خداحافظ و درود بر تو و شب قدر که از هزار ماه برتر است. «السَّلَامُ عَلَیْکَ مَا کَانَ أَحْرَصَنَا بِالْأَمْسِ عَلَیْکَ وَ أَشَدَّ شَوْقَنَا غَداً إِلَیْکَ.» خداحافظ که تا بودی، مشتاق آن بودیم که بیشتر بمانی و اکنون که می‏روی، دل‏هایمان برای دیدار دوباره‏ات پَر می‏کشد. «السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ عَلَى فَضْلِکَ الَّذِی حُرِمْنَاهُ، وَ عَلَى مَاضٍ مِنْ بَرَکَاتِکَ سُلِبْنَاهُ» خداحافظ و درود بر تو و درود بر فضل و کرمت که از آن محروم گشتیم و برکات گذشته‏ات را از کف دادیم. «اللَّهُمَّ إِنَّا أَهْلُ هَذَا الشَّهْرِ الَّذِی شَرَّفْتَنَا بِهِ» خداوندا ما «اهلِ» این ماه بودیم و تو ما را به آن شرافت بخشیدی و با آن، بر سر ما منّت گذاشتی! ...

خدایا! تو کوتاهی ما را جبران کن!

من فقط یک جمله می‏خواهم به خدا بگویم: خدایا اگر ما کوتاه آمدیم، تو کوتاهی‏های ما را نادیده بگیر! اگر ما کوتاه آمدیم، ما را به این کوتاهی‏ها مؤاخذه نکن! ما را با این کوتاهی‏ها از برکات و غفران خود در این ساعات محروم نساز! بیا به آن‏هایی که محبت داری و لطف و مرحمت کردی، ما را دست خالی از سر این سفره رد نکن! یک طوری نشود که ما از سر این سفره استفاده نکرده، بلند شویم و برویم. بیا و در این مهمانی خود که برای ما برپا کرده بودی، مثل بقیه که از آنها پذیرایی کرده‏ای از ما هم پذیرایی کن!

حاشا به کرمت یا الله!

جملات عجیبی است که از زین‏العابدین(صلوات‏الله‏علیه) نقل شده است و همه بر عظمت این ماه دلالت می‏کند. روایتی از امام صادق (صلوات الله علیه) بود که حضرت فرمودند: «مَنْ لَمْ یُغْفَرْ لَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ لَمْ یُغْفَرْ لَهُ إِلَى قَابِلٍ إِلَّا أَنْ یَشْهَدَ عَرَفَةَ»[3] اگر کسی در ماه رمضان مورد غفران قرار نگیرد، بعید است که بعد از این ماه مشمول لطف و رحمت خدا قرار گیرد. به حسب ظاهر برای ما، چند ساعت بیشتر از این ماه باقی نمانده است. چند ساعت بیشتر نداریم، بیایید از این ساعات استفاده کنیم. خود من امشب فکر می‏کردم و می‏گفتم: خدایا! مگر می‏شود که ما را دست خالی برگردانی؟! مگر می‏شود کسی را دعوت کنی و او را بر سر سفره بنشانی و به او غذا ندهی؟! حاشا به کرمت یا الله!

ذکر مصیبت تجهیز حضرت زهرا(سلام‏الله‏علیها)

بروم سراغ توسلم. خیلی التماس دعا دارم. بریم آنجایی که وقتی ائمه گرفتار بودند، به آن‏جا می‏رفتند. چند جمله بیشتر نمی‏توانم بگویم. زهرا به علی (علیه السلام) وصیت کرد و گفت: من را شب غسل بده! شب کفنم کن! شب دفنم کن! و به اسماء هم وصیت کرد که علی را در این کارها کمک کن! لذا اسماء آب می‏ریخت و علی بدن زهرا را غسل می‏داد؛ اما از زیر پیراهن. غسل تمام شد. اما علی چگونه بدن زهرا راغسل داد و در بین غسل به چه جراحت‏هایی در بدن او برخورد کرد، که زهرا به او نگفته بود، من نمی‏گویم.

ادامه روایت را از علی نقل می‏کنم. می‏گوید: «فَلَمَّا هَمَمْتُ أَنْ أَعْقِدَ الرِّدَاءَ» وقتی خواستم بند کفن زهرا را ببندم. «نَادَیْتُ یَا أُمَّ کُلْثُومٍ یَا زَیْنَبُ یَا سُکَینَةُ یَا فِضَّةُ یَا حَسَنُ یَا حُسَیْنُ هَلُمُّوا تَزَوَّدُوا مِنْ أُمِّکُمْ» بچه‏های زهرا را صدا زدم، گفتم: بیایید از مادر توشه برگیرید! «فَهَذَا الْفِرَاقُ وَ اللِّقَاءُ فِی الْجَنَّةِ» دیگر مادر را نمی‏بینید مگر در بهشت. بچه‏ها آمدند. حسنین خودشان را روی بدن مادر انداختند. علی(علیه‏السلام) قسم می‏خورد و می‏گوید: وقتی این‏ها خودشان را روی بدن مادر انداختند، زهرا دست از کفن بیرون آورد، یک دست گردن حسن انداخت، یک دست گردن حسین انداخت. چنان ناله ای زد که منادی ندا کرد: یا علی! این‏ها را بردار! ملائک‏ آسمان‏ به گریه افتاده‏اند.[4]

---

[1] . بحارالانوار        91         96

[2]. صحیفه سجادیه   دعای 45- بحارالأنوار     95     174- اقبال الاعمال     250

[3]. الکافی     4     66

[4]. بحارالأنوار     43     179

 

پزشکی

رژیم غذائی درسنگ های کیسه صفرا(2)

در قسمت قبلی این مقاله به بیان انواع سنگ های کیسه صفرا و همچنین علائم آنها پرداختیم. در این قسمت به تغذیه افراد مبتلا به این عارضه می پردازیم.

از آنجا که عامل ایجاد حدود 90 درصد سنگ های صفراوی، کلسترول است. بنابراین رژیم کم چربی و کم کلسترول توصیه می شود.البته در مواردی که چربی مسبب بروز علائم نباشد، نیاز به رژیم فوق نیست.

در حملات حاد سنگ کیسه ی صفرا، جهت کاهش انقباضات کیسه و کاهش درد نیز، از رژیم کم چربی استفاده می شود. کلسترول ، به واسطه ی تغذیه، به ویژه غذاهایی مثل تخم مرغ و چربی های حیوانی به بدن می رسد. کلسترول صفرا پس از ریخته شدن به روده (جهت هضم مواد چرب) مجدداً جذب می شود و به کبد برمی گردد تا دوباره برای ساخت صفرا استفاده شود. بدین ترتیب کلسترول صفرا بین کبد و روده ها در چرخش است.

چربی های مواد غذایی حیوانی مانند، خامه، کره، کلیه ی گوشت ها و... دارای کلسترول می باشند. ولی غذاهای گیاهی به هیچوجه کلسترول ندارند. یعنی کلیه ی چربی های گیاهی مثل روغن زیتون،  آفتاب گردان، سویا ، و کلیه ی مغزها مثل گردو،  بادام و ... بدون کلسترول اند.

در صورتی که کیسه ی صفرا تنبل شده باشد، دریافت متوسط چربی برای تحریک انقباض آن و ممانعت از رکود صفرا، مطلوب خواهد بود.

گوشت های حیوانی دارای چربی هایی به صورت مخفی در بین لایه های خود هستند که در بطور ظاهری به نظر نمی آیند. گوشت ماهی جزو گوشت های کم چرب بوده و کلسترول آن نسبت به گوشت مرغ و گوشت های قرمز کم تر است.

 کلیه ی چربی های گیاهی و دانه های گیاهی کلسترول ندارند.

برای مثال در این جا مقدار کلسترول در چند ماده ی غذایی برای آگاهی شما آورده شده است:

* پنیر چدار: دارای 105 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

* یک زرده ی تخم مرغ کامل دارای 1602 میلی گرم کلسترول است (برعکس سفیده ی تخم مرغ که کلسترول ندارد).

* شیر 2درصد چربی: حاوی 8 میلی گرم کلسترول و شیر کامل دارای 14 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

* ماست کم چرب: حاوی 6 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

* کره ی حیوانی: حاوی 219 میلی گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

همان طور که گفته شد، کلیه ی چربی های گیاهی و دانه های گیاهی کلسترول ندارند.

در صورتی که کیسه ی صفرا تنبل شده باشد، دریافت متوسط چربی برای تحریک انقباض آن و ممانعت از رکود صفرا، مطلوب خواهد بود.

رعایت نکات تغذیه ای زیر برای افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا مفید می باشد:

1- افراد دارای سنگ کیسه صفرا و یا مستعد به ابتلا، بهتر است از چربی های گیاهی و غیراشباع به ویژه روغن زیتون به عنوان جایگزینی برای چربی های حیوانی استفاده کرده، وغذاهای گیاهی را به میزان بیشتری در رژیم غذایی خود بگنجانند.

2- مصرف سبزیجات فراوان و میوه ها  به دلیل فیبربالای آن ها برای تمام این افراد توصیه می شود.

3- غلات کامل، سبوس  و نان های سبوس دار باید در رژیم غذایی این افراد گنجانده شود، زیرا سبوس این خاصیت را دارد که به مواد صفراوی ریخته شده به روده متصل شده و سپس آن ها را از بدن دفع کند همانطورکه توضیح داده شد، در حالت عادی کلسترول موجود در مواد صفراوی پس از ریخته شدن به روده، دوباره به سمت کبد برگشته تا در ساخت اسید صفراوی به طور مجدد شرکت کند. در این حالت کبد مجبور است از کلسترول موجود در خون برداشت کند، که این خود باعث کاهش کلسترول خون از یک طرف و کاهش کلسترول موجود در صفرا از طرف دیگر می شود.

4- از مصرف غذاهای سرخ کرده، آجیل، سس، آب گوشت، نیمرو، کره، خامه و سایر غذاهای پرچرب باید پرهیز شود. بهترین راه تامین چربی عبارت است از استفاده از چربی های گیاهی، گوشت لخم، شیر و گوشت ماهی .

5- چربی های قابل رویت باید به طور کامل از گوشت پاک شود و غذاها بیش تر از طریق پخت کردن و برشته کردن تهیه شوند.

6- سوسیس، ماهی کنسرو شده در روغن، سس های خامه دارومایونز نیز باید محدود شود.

7- پروتئین دریافتی نیز باید از طریق شیرکم چرب،  پروتئین های گیاهی، سفیده ی تخم مرغ،  گوشت های کم چرب (مثل ماهی )، تامین شوند.

8- امروزه ثابت شده است که،مصرف ویتامین های گروه B به ویژه B6، اسیدفولیک  و B12 نقش مهمی در حذف چربی ها در بدن بازی می کنند.

خرید کتاب از فروشگاه اینترنتی تبیان:

 اصول تغذیه و مواد غذایی - ناشر: دانشگاه تهران 

 راهنمای رژیم درمانی - ناشر: سالمی 

منبع: ماهنامه دنای تغذیه شماره

پزشکی

رژیم غذایی در سنگ های کیسه صفرا(1)

انواع سنگ کیسه صفرا و علائم آنها

سنگ های کیسه های صفرا ساختمان هایی بلوری دارند. که به واسطه ی ساخت و متراکم شدن اجزای طبیعی یا غیرطبیعی صفرا تشکیل می شوند. 80 درصد آن ها به طور عمده از نوع کلسترولی هستند و 20درصد آنها را سنگ های رنگدانه ای(پیگمانته) تشکیل می دهند که مرکب از املاح کلسیم و به ویژه بیلی روبینات کلسیم هستند.

در بسیاری از افرادی که دچار سنگ های کیسه ی صفرا می شوند میزان کلسترول موجود در صفرا بیشتراز حدی است که بتواند به حالت محلول پایداری باقی بماند. یعنی در واقع صفرا از نظر کلسترول، حالت فوق اشباع پیدا می کند و در نتیجه در صفرای فوق اشباع برخی بیماران، کریستال های میکروسکوپی کلسترول تشکیل می شود.

رسوب تدریجی کلسترول بر روی یکدیگرمنجربه پیدایش سنگ های صفراوی کلسترولی میکروسکوپی می شود. از طرفی اختلالاتی که باعث کاهش حرکات کیسه ی صفرا می شوند،( نظیر جراحی، سوختگی ها، بارداری، قرص های ضدبارداری خوراکی) ازجمله عوامل ایجاد سنگ صفرا هستند.

غذاهای حاوی کالری بسیار اندک و همچنین بارداری، به تشکیل سنگ کیسه صفرا کمک می کنند.

در طی سه ماهه ی سوم بارداری، به علت تغییر در ترکیب ذخیره ی اسید صفراوی و ظرفیت حمل کلسترول صفرا، اشباع کلسترول افزایش قابل توجهی پیدا می کند .که این خود به تشکیل سنگ کیسه صفرا کمک می کند. همچنین بررسی او لتراسونوگرافیک نشان داده است که، انقباض کیسه ی صفرا در پاسخ به یک وعده غذا، بسیار بطئی شده و این مسئله منجر به اختلال در تخلیه ی کیسه ی صفرا می شود. همچنین دیده شده است که 10تا 20 درصد افرادی که به کمک غذاهای بسیار کم کالری دچار کاهش وزن سریع شده اند، گرفتار سنگ کیسه ی صفرا می شوند.

امروز شواهد زیادی حاکی از ارتباط بین کلسترول  غذایی و تشکیل سنگ های صفراوی در دست است. افزایش کلسترول در برنامه ی غذایی مبتلایان به سنگ صفراوی موجب ترشح بیش تر کلسترول در صفرا می شود و همین تغییرات به عنوان زمینه ساز تشکیل سنگ های صفراوی کلسترولی شناخته شده اند.

همان طور که گفته شد علاوه بر سنگ های کلسترولی، سنگ های رنگ دانه ای نیز نوع دیگری از سنگ های صفراوی اند که بخصوص در آسیایی ها شایع بوده و اغلب با عفونت سیستم صفراوی همراه اند.

 داشتن یبوست، مصرف رژیم غذایی پر چرب،مصرف بیش از اندازه تخم مرغ، و فقدان ورزش و فعایت بدنی نیز در ایجاد رسوب صفراوی موثر است.

عوامل مستعد کننده ی ایجاد سنگ های صفراوی کلسترولی عبارت است از:

1- چاقی ، که باعث افزایش ترشح کلسترول در صفرا می شود.

2- کاهش وزن  سریع

3- هورمون های جنسی زنانه : هورمون استروژن، داروهای حاوی استروژن و قرص های ضدبارداری خوراکی به عنوان عوامل مستعد کننده شناخته شده اند.

4- بیماری های روده ی کوچک و یا برداشتن آن در طی عمل جراحی

5- افزایش سن

6- کاهش تحریک کیسه ی صفرا به دنبال تغذیه وریدی طولانی مدت، روزه گرفتن، بارداری و ...

7- درمان با کلوفیبرات

8- کاهش ترشح اسید صفراوی به دنبال سیروز صفراوی اولیه

9- رژیم غذایی پرچرب

10- آسیب طناب نخاعی

همچنین دیده شده است که، داشتن یبوست ، مصرف رژیم غذایی پر چرب،مصرف بیش از اندازه تخم مرغ، و فقدان ورزش و فعایت بدنی نیز در ایجاد رسوب صفراوی موثر است.

عوامل موثر در ایجاد سنگ های رنگدانه ای عبارت اند از:

1- ژنیتک

2- سیروز الکلی

3- سن بالا

4- عفونت مزمن  سیستم صفراوی یا عفونت انگلی

علائم بیماری

وجود دو حالت تهوع و سرگیجه با هم دیگر از بهترین علائم سنگ صفرا و به طور کلی بیماری های کیسه ی صفراست.

اغلب بیماران مبتلا به سنگ کیسه صفرا، بانوان چاق، با قدرت باروری و با شکم بزرگ و بالای چهل یا پنجاه سال می باشند. انسداد مجرا به وسیله ی سنگ موجب افزایش فشارداخل مجرا واتساع این عضو می شود. که با انقباضات مکررصفراوی بر طرف نمی شود. نشانه ی دیگر، درد یا فشار شدید و مداوم در ناحیه ی سردل است. که اغلب به ناحیه ی بین دو کتف و کتف راست یا شانه انتشار می یابد. شروع دردها معمولاً ناگهانی است و در عرض چند دقیقه شدت آن بالا رفته و به حد ثابت می رسد. همچنین می تواند با شدت زیادی 1 تا 4 ساعت ادامه یابد و سپس به تدریج یا به سرعت بر طرف شود.

این دردها ممکن است به دنبا ل مصرف یک غذای چرب و خوردن مقادیر زیادی غذا بعد از یک دوره گرسنگی طولانی و حتی گاهی به دنبال یک غذای معمولی ایجاد شود. به طور معمول،درد در سه الی پنج ساعت بعدازصرف غذا شروع می شود ولی گاهی بلافاصله بعد از مصرف غذا هم ظاهر می شود و خود را به شکل زخم های اثنی عشر نشان می دهد، منتها با این تفاوت که با خوردن غذا بهتر نمی شود و تنها با استفراغ کردن آرام می گیرد. درد با تهوع و دل به هم خوردگی و استفراغ همراه است. بسیاری اوقات با مصرف غذاهای چرب و سنگین، تخم مرغ، شکلات، کاکائو، شیرینی های خامه ای، ، درد شروع شده یا شدت می یابد.

وجود دو حالت تهوع و سرگیجه با هم دیگر از بهترین علائم سنگ صفرا و به طور کلی بیماری های کیسه ی صفراست. نفخ و آروغ زدن و عدم تحمل غذاهای چرب و سوء هاضمه نیز همراه با این بیماری دیده می شود.

سنگ کیسه صفرا غالباً نامشخص و مخفی است و مدت ها بدون آن که علامت مهمی از خود نشان دهد یا مزاحمتی فراهم آورد، باقی می ماند .

... ادامه دارد

خرید کتاب از فروشگاه اینترنتی تبیان:

 بیماریهای ناشی از کمبود مواد غذایی - ناشر:اردیبهشت 

 52 راز طول عمر و تندرستی - ناشر: پیکان 

 اصول تغذیه و مواد غذایی - ناشر: دانشگاه تهران 

منبع:ماهنامه دنیای تغذیه شماره

پزشکی

کیسه‌ی صفرا و بیماری های آن

کیسه‌ی صفرا روی سطح زیرین لوب چهارم کبد قرار دارد و عمل اصلی آن غلیظ کردن، ذخیره سازی و ترشح صفرای تولید شده توسط کبد است (کیسه صفرا در تصویر بالا با رنگ سبز مشخص شده است). ترکیب اصلی صفرا را کلسترول، بیلی روبین و نمک‌های صفراوی تشکیل می‌دهند.

بیلی روبین از آزاد شدن هموگلوبین در گلبول‌های سرخ منهدم شده به دست می‌آید. این ماده پس از انتقال به کبد، از طریق صفرا دفع می‌شود. نمک‌های صفراوی که به وسیله‌ی سلول‌های کبدی از کلسترول ساخته می‌شوند برای هضم و جذب چربی‌ها، ویتامین‌های محلول در چربی و بعضی از مواد معدنی ضروری می‌باشند. صفرا وارد مجاری صفراوی شده و در نهایت از طریق مجراها وارد کیسه‌ی صفرا می‌شود. در طی عمل هضم با رسیدن غذا به دوازدهه( قسمت فوقانی روده باریک) ، با تحریک کیسه صفرا، صفرا وارد دوازدهه می‌شود.

بیماری‌‌های کیسه‌ی صفرا:

اختلالات سیستم صفراوی هر ساله میلیون‌ها نفر را مبتلا می‌کند. بیماری‌های شایع مجاری صفراوی عبارت‌اند از:

- سنگ کیسه‌ی صفرا،

- سنگ مجرای اصلی صفراوی،

- التهاب کیسه‌ی صفرا و سایر بیماری‌ها.

(تصویر پایین از قسمت پشت بدن، کیسه صفرا را نشان می دهد).

سنگ کیسه‌ی صفرا:

این بیماری سالانه میلیون‌ها نفر را مبتلا می‌کند در بیشتر موارد بدون علایم ظاهری است. ولی وقتی سنگ از کیسه‌ی صفرا خارج و وارد مجرای صفراوی شود، ایجاد انسداد، درد و قولنج می‌نماید. در صورت انسداد، التهاب کیسه صفرا به‌وجود می‌آید. هم‌چنین رنگ مدفوع روشن می‌شود و در صورت ادامه وضعیت، صفرا به عقب برگشته و موجب زردی و صدمه رسیدن به کبد می‌شود.

بیشتر سنگ‌ها از کلسترول، بیلی روبین و نمک‌های صفراوی تشکیل شده‌اند.

عوامل خطر ایجاد سنگ‌ها عبارت‌اند از:

مونث بودن، بارداری، سن بالا، توزیع چربی در ناحیه شکم، دیابت ، استفاده از داروها (داروهای کاهش دهنده‌ی چربی خون، ضدبارداری)، کاهش سریع وزن  و غیره می‌باشد. باکتری‌ها هم می‌توانند در ایجاد سنگ نقش داشته باشند.

راه درمان سنگ کیسه‌ی صفرا، برداشتن کیسه‌ی صفرا به وسیله‌ی جراحی است. به ویژه اگر سنگ‌ها متعدد و بزرگ باشند. روش مخصوصی برای پیش‌گیری از سنگ کیسه‌ی صفرا، در افراد در معرض خطر وجود ندارد. عوامل تغذیه‌ای، چاقی و اجتناب از خوردن زیاد غذا، باید هر چه سریع‌تر برطرف شود. بعد از عمل جراحی و فقدان کیسه صفرا، صفرا مستقیماً از کبد به روده ترشح می‌شود که با گذشت زمان لوله‌های صفراوی گشاد می‌شوند تا بتوانند مشابه کیسه‌ی صفرای اصلی، صفرا را در خود حفظ کنند.

منبع:چکیده‌ای از بخش31 کراوس 2004

فاطمه ناطقی فرد- کارشناس ارشد علوم تغذیه

* مطالب مرتبط:

 - رژیم غذایی در سنگ های کیسه صفرا(1) 

 - رژیم غذایی در سنگ های کیسه صفرا(2) 

 - کبد ، پالایشگاه بدن

پزشکی

جلوگیری از تشکیل سنگ های صفراوی

در مطلب قبلی با عنوان "سنگ کیسه صفرا " درباره انواع سنگ های صفراوی،عوامل موثر در تشکیل سنگ صفرا و علائم آن مطالبی را برای شما بیان کردیم، حال غذاهای مفید و مضر برای مبتلایان به این بیماری و راه های جلوگیری از آن را ذکر می کنیم.

برای جلوگیری از سنگ های صفراوی، رعایت موارد زیر لازم می باشد:

* متعادل نگه داشتن وزن بدن

* جلوگیری از کاهش وزن سریع. کاهش وزن صحیح باید در زمان طولانی و به کُندی انجام گیرد.

* عدم مصرف غذاهای دارای کلسترول

* افزایش مصرف استروژن یکی از موارد تشکیل سنگ های صفراوی می باشد.

* دریافت داروهای پایین آورنده کلسترول نیز سنگ های صفراوی را بوجود می آورند.

* کم تحرکی. ورزش باعث جلوگیری از پیدایش سنگ کیسه صفرا می شود. پیاده روی روزانه به مدت 30 دقیقه و 5 بار در هفته، 34 درصد خطر بیماری سنگ کیسه صفرا را کم می کند.

* غذا نخوردن به مدت طولانی باعث بروز این سنگ ها می گردد.

* عدم مصرف چربی های ممنوع.

چربی برای بدن لازم است، ولی همانطور که می دانید، چربی مجاز و چربی ممنوع وجود دارد.

چربی های ممنوع: غذاهای سرخ شده ، چربی های هیدروژنه و جامد، چربی های اشباع مثل چربی گوشت، مارگارین.

چربی های مجاز: روغن های گیاهی و روغن ماهی (امگا 3)

غذاهای مفید برای بیماران دچار سنگ کیسه صفرا

مصرف فیبرهای غذایی

آب سبزیجات تازه مخصوصا آب چغندر و خیار

نوشیدن زیاد آب

سیر

آواکادو

ریشه گیاه زنجبیل

نارگیل

انگور و آب آن

سیب

انجیر

لیمو

گلابی

زردآلو

مویز

غذاهایی که بیماران دچار سنگ کیسه صفرا باید کم مصرف کنند:

تخم مرغ

پیاز

شیر و لبنیات

قهوه

پرتقال

ذرت

لوبیا

آجیل

گوشت قرمز

کاکائو

کلم

جو

گندم

شکر و شیرینی

آرد سفید

مصرف مواد غذایی زیر برای تسکین درد بسیار مفید است:

خیار و آب آن

چغندر

نوشیدن چای یا دم کرده گیاهی . چای گیاهی را با مقداری آب بگذارید دم بکشد و به آرامی میل کنید.

دلایل جراحی و برداشتن کیسه صفرا

1- خوب کار نکردن و مسدود شدن کیسه صفرا

2- مسدود شدن دیگر اندام ها توسط کیسه صفرا

3- سرطان کیسه صفرا

4- سنگ کیسه صفرا

هنگامی که کیسه صفرا را برمی دارند، اعمال مربوط به کیسه صفرا را کبد انجام خواهد داد. صفرا از کبد خارج می شود و به داخل روده کوچک می رود.

بعد از جراحی علائم زیر دیده می شود:

درد شکمی

تهوع

گاز

نفخ

اسهال

بعد از عمل جراحی، باید نکات زیر را مد نظر داشته باشید:

* لباس تنگ نپوشید تا زودتر محل جراحی بهبود یابد.

* از پوست خود محافظت کنید، مخصوصا از تابش نور خورشید دوری کنید.

* آب، زیاد بنوشید.

* رژیم کم چرب داشته باشید تا التهاب از بین رود.

* به آرامی تحرک خود را زیاد کنید.

* به مقدار کافی بخوابید.

* رانندگی نکنید تا درد متوقف شود.

* مقدار کمی آب از شکاف عمل جراحی خارج می شود. اما اگر این مایع به رنگ زرد یا قرمز بود، فورا به پزشک اطلاع دهید، زیرا ممکن است عفونت کرده باشد.

توصیه ای به شما:

در خوردن و نوشیدن غذاهای خود دقت کنید و تحرک بدنی داشته باشید، تا دچار بیماری نشوید.

مریم سجادپور- کارشناس تغذیه

* مطالب مرتبط:

لوزالمعده و بیماری آن

کیسه صفرا و بیماری های آن

رژیم غذائی درسنگ های کیسه صفرا (1) و (2)

پاسخ تبیان :